Ik vind de aanloop naar Kerst stiekem véél leuker dan Kerst zelf. There, I said it. Natuurlijk hou ik van de kerstdagen. Maar als ik terugdenk aan de momenten waarop ik dat echte, kriebelende kerstgevoel ervaar, dan zijn dat met name heerlijke momenten vóór 24 december. Een kerstfilm kijken terwijl de herfstblaadjes van de bomen waaien. Mezelf mooi aankleden om een kerstshow te bezoeken. Of juist een heerlijk knusse kerstpyjama aantrekken en met een kerstroman en een kopje winterthee (niks gaat boven Blanche Dael’s rooibos winter) op de bank kruipen.
Kerst is een seizoen, geen feestdag
Kerst is een seizoen lang genieten. Het is bedenken hoe ik mijn huis dit jaar ga versieren. De dozen met kerstspullen tevoorschijn halen. Mijn huis stap voor stap in kerstsferen brengen. ’s Avonds voor het eerst de kerstlichtjes zien branden. Cadeautjes verzinnen. Plannen maken… En ook mijn werk geeft me kerstgevoel. De leuke, maar zelfs de minder leuke of vreselijk vermoeiende dingen die erbij horen, haha.
Urenlang video’s editen achter mijn computer. Lange blogs schrijven over Kerst, zoals deze. ’s Avonds gesloopt thuiskomen na het filmen van een kerstshow en dan nog uren bezig zijn met alle beelden inladen en uitzoeken. De batterijen van mijn camera opladen voor de dag erna en pas diep in de nacht naar bed gaan. Dat is iets wat ik na al die jaren associeer met kerst en dús ís het kerst!
Voorpret ís plezier
Voor mij is kerst echt een periode van ongeveer honderd dagen, die ergens halverwege september begint. Het is helemaal niet gek dat juist die lange aanloop me zoveel plezier geeft. Want voorpret is niet alleen een leuk extraatje dat je krijgt vóórdat iets fijns plaatsvindt. Ons brein kan daadwerkelijk heel veel plezier halen uit enkel en alleen het vooruitzicht op iets leuks.
Voorpret = plezier! We behandelen voorpret soms alsof het slechts wachten is op het echte werk. Je boekt een vakantie en verheugt je erop, maar de vakantie is uiteindelijk waar het om draait. Maar het grappige is: psychologisch ligt dat toch echt wat anders. Binnen de psychologie wordt vaak gesproken over anticipatory pleasure: plezier dat ontstaat door het vooruitzicht op een positieve gebeurtenis.
Dopamine, baby!
Ons beloningssysteem reageert namelijk niet alleen wanneer we iets prettigs krijgen of meemaken, maar ook op signalen dat er iets fijns aankomt. Daarbij speelt het dopaminesysteem een belangrijke rol. Dopamine wordt vaak het “gelukshormoon” genoemd, maar dat klopt eigenlijk niet helemaal. Het speelt ook een belangrijke rol bij motivatie, beloning en de verwachting van een beloning. En juist dat laatste is interessant als het om voorpret gaat.
Als je brein leert dat een bepaald signaal voorspelt dat er iets fijns aankomt, dan kan je dopaminerespons steeds sterker gekoppeld raken aan dat voorspellende signaal. De verwachting van die fijne ervaring wordt daarmee zélf onderdeel van de beloning. En da’s natuurlijk keimooi. Want dat betekent dat je niet hoeft te wachten op datgene waarnaar je uitkijkt om er al veel plezier van te hebben. Integendeel!
Het vooruitzicht kan op zichzelf al mega belonend zijn. Dat betekent dus ook dat je ontzettend van kerst kunt houden, terwijl je de kerstdagen zelf vooral een hoop gedoe en gestress vindt!
Christmas is coming…
Mogelijkheden om kerstvoorpret te ervaren zijn er zoveel! Want Kerst kondigt zichzelf overal en eindeloos vaak aan. Tuincentra bouwen hun kerstshows op. De eerste kerstspullen verschijnen in winkels. De eerste kerstliedjes op de radio. Het wordt vroeger donker. De temperatuur daalt. De eerste lichtjes verschijnen buiten.
Er komen kerstcommercials op tv. Je plant kerstuitjes met lieve vrienden of je gezin. Je spreekt af wanneer je met wie kerst viert. Je bedenkt cadeautjes en menu’s. Je ziet leuke reels en tiktoks langskomen en leest leuke blogs over kerst ;-). Al die dingen zeggen eigenlijk hetzelfde: CHRISTMAS IS COMING! En iedere keer kan er een klein beetje van die fijne verwachting en dus die voorpret ontstaan.
Kerst is het vijfde seizoen
Wanneer mogen we dan beginnen met kerstvoorpret hebben? Daar zijn de meningen natuurlijk over verdeeld. Wanneer is het sociaal acceptabel is om over kerst te beginnen? Wanneer is het oké om de kerstboom op te zetten? Sommige mensen geloven nog altijd dat je moet wachten tot na 5 december. En dat moeten ze lekker zelf weten. Maar ik vind het eeuwig zonde!
Als je het mij vraagt heeft een jaar vijf seizoenen. En het kerstseizoen ís het vijfde seizoen dat over de herfst en een klein stukje winter heen ligt. Die honderd dagen tot Kerst zien er niet allemaal hetzelfde uit, maar ze horen wel allemaal bij kerst. In september komen de nieuwe kerstcollecties binnen, gaan de eerste kerstshows openen hun deuren. Kerst is nog ver weg, maar het begint te kriebelen. De ideeën worden bedacht, de uitjes worden gepland.
100 dagen tot Kerst
In oktober wordt het buiten duidelijk herfstiger en donkerder en begint kerst steeds iets dichterbij te komen. Ik bezoek elke week een paar kerstshows en begin al voorzichtig met versieren thuis! In november gaat mijn huis steeds verder over in kerst. De boom komt erin, steeds meer lichtjes gaan aan. En december is uiteindelijk de grande finale.
En elke fase heeft zijn eigen unieke charme. Ik zie het eigenlijk net als de andere seizoenen. De zomer bestaat ook niet alleen uit de warmste week van juli. De herfst is niet alleen de periode waarin de bomen precies op hun mooist zijn. Een seizoen bouwt op, bereikt een hoogtepunt en neemt daarna weer af.
Kerst doseren = langer genieten
Ik wil niet alles meteen doen. Juist doordat die genietmomenten verspreid liggen, blijft er steeds iets over om naar uit te kijken. En misschien is dat wel een van de redenen waarom ik na zoveel jaren professioneel bezig zijn met kerst nog steeds niet uitgekeken ben op het seizoen. Ik doseer kerst, geef mezelf maandenlang elke week een paar shotjes. Ik heet niet voor niks Christmaholic natuurlijk, hahaha.
Tijdens de voorpret bestaat de ideale versie nog
En dan komen we bij iets wat misschien verklaart waarom de voorpret soms daadwerkelijk fijner kan voelen dan het evenement zelf. In je verwachting bestaat de ideale versie nog. Als je je verheugt op een gezellige kerstavond, kan die avond in je hoofd precies goed zijn.
De werkelijkheid is altijd weerbarstiger. Het eten kan mislukken. Je kunt moe zijn. Familieleden kunnen elkaar irriteren. Je zorgvuldig uitgezochte cadeau kan minder enthousiast worden ontvangen dan verwacht. Er is iemand ziek. Je kinderen zijn… je kinderen, haha. De werkelijkheid moet altijd maar concurreren met de verwachting. Voorpret hoeft dat niet.
Verwachten is niet hetzelfde als meemaken
Voorpret is een stukje fantasie. En ja, misschien kunnen we dat een beetje naïef, of zelfs wel kinderlijk noemen. Maar dat maakt het JUIST zo mooi! En het betekent heus niet dat we onszelf voor de gek houden. Het laat vooral zien dat verwachten een andere ervaring is dan meemaken. Tijdens de aanloop kan alles nog.
Ik vind dat gevoel heerlijk. De perfect gedekte tafel, iedereen in een goede bui, kaarsjes aan, heerlijk eten, misschien zelfs een laagje sneeuw buiten. Want ja: in werkelijkheid loopt het natuurlijk nooit precies zoals je het in je hoofd hebt bedacht. Maar ik vind het eigenlijk prachtig dat we dat kunnen: fantaseren!
Gun jezelf het plezier van verlangen en fantasie
Zolang je maar beseft dat die voorstelling geen afspraak met de werkelijkheid is. Voor mij hoeft mijn echte kerst helemaal niet exact te voldoen aan de ideale versie die vooraf in mijn hoofd bestaat. Misschien regent het pijpenstelen, mislukt er iets in de keuken, is iemand chagrijnig of ben ik zelf op eerste kerstdag gewoon moe. Dat is helemaal oké. Dat maakt de voorpret die ik daarvoor heb gehad niet ineens minder echt of minder waardevol.
Sterker nog: ik zou het jammer vinden om mezelf die voorpret te ontzeggen uit angst dat de werkelijkheid misschien tegenvalt. Je kunt jezelf natuurlijk beschermen tegen teleurstelling door nergens naar uit te kijken. Geen hoge verwachtingen, dan kan het ook niet tegenvallen. Maar daarmee lever je óók iets in: het plezier van verlangen, fantaseren en je verheugen op wat er misschien gaat komen.
Er ligt te veel druk op Kerst zelf
Als kerst voor jou voornamelijk bestaat uit twee kerstdagen (of drie, als je kerstavond meetelt), moeten die paar dagen nogal wat waarmaken. Het moet gezellig zijn. Het eten moet lekker zijn. Iedereen moet het naar zijn zin hebben. De familie moet zich gedragen. Je moet dankbaar zijn. En het liefst moet je ondertussen ook nog voelen dat het allemaal bijzonder is. Terwijl je super veel moet doen, misschien wel moet reizen, en daardoor best wat stress ervaart.
Dat is nogal een opdracht voor een gemiddelde dinsdag of woensdag, haha. Als je kerstseizoen daarentegen honderd (of 75 of 50) dagen duurt, kan eerste kerstdag gewoon één van de vele fijne momenten zijn. Of een minder moment, want dat is dan ook prima. Mijn kerstgevoel zat immers óók in die middag in oktober waarop ik door een kerstshow liep.
In het weekend waarin ik mijn huis versierde. In een donkere novemberavond met de kerstboom aan. In het zoeken naar een cadeau voor iemand. In een kerstliedje tijdens het koken. In een cappuccino drinken uit mijn favoriete kerstmok. Niet alle magie hoeft op commando plaats te vinden tijdens die paar officiële dagen.
Kerstvoorpret is te trainen!
Misschien is dat uiteindelijk het interessantste wat ik door mijn nogal uit de hand gelopen manier van kerst vieren heb geleerd: ergens naar uitkijken is iets waar je bewust ruimte voor kunt maken. Niet door jezelf te dwingen om voortdurend maar enthousiast te zijn, dat werkt juist averechts. Maar door leuke dingen niet alleen te ‘consumeren’ wanneer ze gebeuren.
Als je een kerstmarkt hebt gepland, neem de tijd om er vooraf al mee bezig te zijn. Zoek alvast uit welke kraampjes er zijn. Stuur degene met wie je gaat een berichtje. Bedenk waar je warme chocolademelk wilt drinken. Als je je kerstboom gaat versieren, zie dat dan niet alleen als een klus die moet gebeuren. Kies muziek uit die je kunt opzetten tijdens het versieren. Haal iets lekkers in huis. Bedenk alvast welke ornamenten je dit jaar weer graag terug wilt zien. Bedenk een thema, een kleurenpalet.
En plan dingen vooruit. Niet omdat je kerstseizoen helemaal proppievol moet zitten. Niet omdat je anders FOMO hebt. Integendeel. Een lege avond waarop je weet dat je een kerstfilm wilt kijken kan net zo goed iets zijn om naar uit te kijken als een groot evenement. Maar voorpret ontstaat simpelweg alleen als er iets vóór je ligt.
Rituelen & tradities voor voorpret en kerstgevoel
Wat ook helpt zijn speciale rituelen en tradities. Als mensjes zijn we natuurlijk ontzettend goed in het verbinden van bepaalde handelingen, geuren, geluiden en voorwerpen aan herinneringen en emoties. En met kerst komt dat in het bijzonder naar boven. Een kerstliedje is niet zomaar muziek. Het aroma van dennengroen is niet zomaar een geur. Een ornament dat je ieder jaar weer uit de doos haalt en in de boom hangt, is ook zeker niet zomaar decoratie.
Ze zijn verbonden geraakt aan eerdere kerstervaringen. Het zijn herinneringen waar heel veel emotie aan gekoppeld is. Daarom kan iets heel kleins ineens dat bekende, knusse kerstgevoel oproepen. Je hoeft dus ook niet passief te wachten totdat je op 24 december ineens wordt overvallen door kerstmagie. Ik denk dat je je door bepaalde prettige rituelen ieder jaar terug te laten komen, herkenningspunten kunt creëren tijdens het seizoen waardoor je voorpret stimuleert!
Haal de druk van de ketel & geniet!
En jongens, ik snap best dat niet iedereen net als ik op 15 september denkt: YES, HET IS TIJD VOOR KERST! Je hoeft van mij absoluut niet begin oktober je kerstboom neer te zetten. Ik doe dat zelf – zoals je weet – ook niet haha. Maar ik denk wel dat je jezelf tekort doet als het seizoen pas ‘mag’ beginnen wanneer Sint naar huis is. De donkere maanden lenen zich juist fantastisch voor kleine momenten om naar uit te kijken. En de kerstvoorpret maakt het seizoen magisch. Het geeft je ruimte om écht te genieten van Kerst en het haalt de druk van de ketel voor de kerstdagen zelf. Ik zie oprecht alleen maar voordelen.
Wanneer begint het kerstseizoen voor jou? En ben je het met me eens dat de voorpret toch stiekem vaak leuker is dan de kerstdagen zelf, ook al zijn die zeker óók prachtig?
